Lekcja otwarta: „Motywy bożonarodzeniowe w poezji polskiej na przestrzeni wieków”

Drodzy nauczyciele! Drodzy uczniowie!

Okres zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia to dobra okazja do krótkiego przypomnienia utworów poetyckich o tej tematyce, które znajdują się w podstawie programowej języka polskiego. Niech głos przywołanych przez nas dzisiaj autorów będzie zarówno dobrą lekcją poglądową, ale także okazją do duchowej wędrówki w głąb naszej duszy, by doświadczyć prawdziwej obecności   Boga.

Podkład: Cicha noc

1. Wieczór wigilijny jest w naszej chrześcijańskiej i polskiej tradycji najbardziej uroczystym i wzruszającym wieczorem roku. Rozpoczyna, pełne przeróżnych pięknych tradycji i podniosłego nastroju, święta Bożego Narodzenia.
   Nazwa „Wigilia” pochodzi od łacińskiego słowa „vigilare” znaczącego czuwanie.
   Wieczerzę wigilijną rozpoczynamy od dzielenia się opłatkiem i składania życzeń. Jest to chwila szczególna, wywołująca wiele wspomnień z dzieciństwa i młodości, przesłonięta smutkiem po tych, którzy na zawsze odeszli do wieczności. Wyrazem pamięci o nich jest, m.in. pozostawione nakrycie.

Dwaj uczniowie zaczynają przygotowania stołu (potrzebne – karton z oknem, w oknie firanki i gwiazdka, stolik, obrus, talerze, Pismo Święte, gwiazda betlejemska, świeca)

Jan Kasprowicz: „Przy wigilijnym stole”

Przy wi­gi­lij­nym sto­le
Łamiąc opła­tek świę­ty,
Po­mnij­cie, że dzień ten ra­do­sny
W mi­ło­ści jest po­czę­ty;

Że, jako mówi wam wszyst­kim
Daw­ne, od­wiecz­ne orę­dzie,
Z pierw­szą na nie­bie gwiaz­dą
Bóg w wa­szym domu za­się­dzie.

Ser­cem go przy­jąć go­rą­cym,
Na ście­żaj otwo­rzyć wro­ta —
Oto, co czy­nić wam każe
Mi­łość, naj­więk­sza cno­ta.

Dwie uczennice siadają i zostają przy stoliku (uczeń podaje koleżance mikrofon i też siada przy stoliku)

Pasterka to uroczysta msza odprawiana w noc Bożego Narodzenia, która upamiętnia przybycie pasterzy do Betlejem. Przybyli oni, aby złożyć hołd nowo narodzonemu Jezusowi. Obecnie pasterka jest symbolem powitania Jezusa przez wiernych. Otwiera ona obchody Bożego Narodzenia. Jest to również moment, kiedy zaczyna się nowy rok liturgiczny w Kościele katolickim.

Dwie uczennice wstają z pierwszego rzędu z mikrofonem z drugiej części sali: troje uczniów siedzących przy stoliku (potrzebny wieszak z ubraniami), ubierają się i wychodzą do kościoła (potrzebny karton z namalowaną wieżą kościoła), mikrofon zostaje na stoliku

2) Jerzy Liebert „Pasterka”

Pta­ki niby dzwo­necz­ka­mi cie­szą się ko­lę­dą –
Chry­stus nam się na­ro­dził i nowe dni będą.

Do staj­ni Be­tle­jem­skiej aż do brze­gów Wi­sły
Z pta­ka­mi smu­kłe sar­ny dzi­wo­wać się przy­szły.

Wie­wiór­ka zęby szcze­rzy i w nie­bo się pa­trzy,
Jak dwa go­łę­bie pły­ną na błę­kit­nej tar­czy.

I kwia­ty, choć to zima, czas mroź­ny i ci­chy.
Nio­są myr­rę, ka­dzi­dło i zło­te kie­li­chy.

I pa­wie przy­fru­nę­ły z kra­jów cu­dzo­ziem­skich,
By swe pió­ra przy­rów­nać do skrzy­deł aniel­skich.

A mały Chry­stus smut­ny w drzwi pa­trzy i cze­ka,
By wśród wi­ta­ją­cych zo­ba­czyć czło­wie­ka.

Kolęda to pieśń religijna związana tematycznie z narodzinami Jezusa, śpiewana w kościołach i domach w czasie Wigilii, Bożego Narodzenia i tradycyjnie – w Polsce aż do Matki Bożej Gromnicznej czyli do 2 lutego.

(potrzebne coś  a la płatki śniegu)

Dwie uczennice wychodzą z piórkami i skrzydłami zza kartonu i rozsypują coś by zasypać drogę, obraz Jezusa, świece tilight, kartki z napisami życzliwość, dobroć, cierpliwość

Do tekstu Krzysztofa Kamila Baczyńskiego dodałam mój własny wiersz, zainspirowany tekstem poety.

3) Krzysztof Kamil Baczyński, „Kolęda”

Aniołowie, aniołowie biali,
na coście to tak u żłobka czekali?

po coście tak skrzydełkami trzepocąc
płatki śniegu rozsypali czarną nocą?

Czyście blaskiem drogę chcieli zmylić
tym przeklętym, co krwią ręce zbrudzili?

Czyście Aniołowie zapomnieli, że Pan chwały przyszedł zbawić świat cały – cały bez wyjątku:

Tych, którzy krwią ręce zbrudzili również.

Jakże to? – pytacie

Czyż Miłości nie znacie?

Czyż Chrystusa nie znacie? – daję aniołom ikonę Jezusa – aniołowie podnoszą ikonę razem do góry

Tego, który wzgardzony

Zrzekł się królewskiej korony

Na rzecz narkomanów, alkoholików,

Chorych,

Biednych i cierpiących.

Tego, którego narodziny

Są źródłem łask i siłą dla całej ludzkiej rodziny –

I dla wszystkich rodzin świata. (uczennice stawiają ikonę na stoliku, biorą ze stolika ciemne gwiazdy (czarne), rzucają na ziemię, czarne piórka, czarne serca)

Ciemne noce, aniołowie, w naszej ziemi,
ciemne gwiazdy i śnieg ciemny, i miłość,
i pod tymi obłokami ciemnymi
nasze serce w ciemność się zmieniło.

Ja wierzę!

Ufam, ze Dzieciątka narodziny

Zgładzą wszystkie ciemności –

Chrystus bowiem to Bóg światłości! (aniołowie zapalają małe świece na podłodze – droga do kościoła)

Ufam, ze oziębłość naszych serc

Na nowo rozpali ogień Miłości,

Że na nowo zapragniemy życzliwości, (kartka z napisem życzliwość)

Ciepliwości (cierpliwość) i dobroci (dobroć)

Byśmy godnie i bez zmazy

Mogli pójść do stajeni,

Do Józefa i Panienki,

Oddać pokłon

I nie tylko –

Aby złożyć Panu dary:

Życie, zdrowie, poświęcenie,

Trud i radość, przygnębienie,

Wszystko co nam ością w gardle stoi,

Czego każdy z nas się boi,

Wszystko to i inne sprawy

Przyjm litośnie Boże prawy!

Spraw, by blask Twej chwały

Opromienił ziemię całą

I by stał się drogowskazem

– dla zgubionych,

Aniołowie, aniołowie biali, (aniołowie idą do kościoła i znikają za kartonem)
O! poświećcie blaskiem skrzydeł swoich,
by do Pana trafił ten zgubiony
i ten, co się oczu podnieść boi,
i ten, który bez nadziei czeka,
i ten rycerz w rozszarpanej zbroi,
by jak człowiek szedł do Boga-Człowieka,
aniołowie, aniołowie biali.

Wracają na miejsce do pierwszego rzędu a wstają dwaj inni uczniowie:

Nowy Rok – międzynarodowe święto przypadające 1 stycznia każdego roku  – w kalendarzu gregoriańskim, w Polsce jest to dzień wolny od pracy.

4) JAN KOCHANOWSKI

„Na Nowy Rok”

To­bie bądź chwa­ła, Pa­nie wsze­go świa­ta,
Żeś nam do­cze­kać dał No­we­go Lata.
Daj, by­śmy się i sami od­no­wi­li,
Grzech po­rzu­ciw­szy , w nie­win­no­ści żyli!

Łaska Twa świę­ta nie­chaj bę­dzie z nami,
Bo nic do­bre­go nie uczy­nim sami!
Mnóż w nas na­dzie­ję, przy­spórz pra­wej wia­ry,
Niech uwa­ża­my Twe praw­dzi­we dary!

Użycz po­ko­ju nam i świę­tej zgo­dy,
Niech się nas boją po­gań­skie na­ro­dy,
A Ty nas nie chciej od­stę­po­wać, Pa­nie,
I ow­szem, racz nam do­po­ma­gać na nie!

Bło­go­sław zie­mi z Twej szczo­dro­bli­wo­ści,
Nie­chaj nam dawa do­sta­tek żyw­no­ści,
Ucho­waj gło­du i po­wie­trza złe­go,
Daj wszyst­ko do­bre z mi­ło­sier­dzia swe­go!

Na koniec chcemy przywołać Pieśń o Narodzeniu Franciszka Karpińskiego, który był twórcą nurtu sentymentalnego w liryce polskiej. Tworzył między innymi:

• sielanki
• wiersze miłosne
• elegie,
• wiersze patriotyczne:
• pieśni religijne

Niech ta pieśń będzie najlepszym podsumowaniem naszego spotkania i zapowiedzią tej niezwykłej Tajemnicy, którą będziemy przeżywać w czasie Świąt Bożego Narodzenia

Śpiew kolędy „Bóg się rodzi”:

5) Franciszek Karpiński: „Pieśń o Narodzeniu Pańskim”

Bóg się ro­dzi, moc tru­chle­je,
Pan nie­bio­sów ob­na­żo­ny;
Ogień krzep­nie, blask ciem­nie­je:
Ma gra­ni­ce – nie­skoń­czo­ny:
Wzgar­dzo­ny – okry­ty chwa­łą,
Śmier­tel­ny – król nad wie­ka­mi!…
A Sło­wo Cia­łem się sta­ło
I miesz­ka­ło mię­dzy nami.

Cóż, nie­bo, masz nad zie­mia­ny?
Bóg po­rzu­cił szczę­ście two­je.
Wszedł mię­dzy lud uko­cha­ny,
Dzie­ląc z nim tru­dy i zno­je.
Nie­ma­ło cier­piał, nie­ma­ło.
Żeśmy byli win­ni sami.
A Sło­wo Cia­łem się sta­ło
I miesz­ka­ło mię­dzy nami.

W nędz­nej szo­pie uro­dzo­ny,
Żłób mu za ko­leb­kę dano!
Cóż jest, czym był oto­czo­ny?
By­dło, pa­ste­rze i sia­no.
Ubo­dzy! Was to spo­tka­ło
Wi­tać Go przed bo­ga­cza­mi!
A Sło­wo Cia­łem się sta­ło
I miesz­ka­ło mię­dzy nami.


Pod­nieś rękę, Boże Dzie­cię!
Bło­go­sław Oj­czy­znę miłą,
W do­brych ra­dach, w do­brym by­cie
Wspie­raj jej silę, swa siłą.
Dom nasz i ma­jęt­ność całą.
I Two­je wio­ski z mia­sta­mi.
A Sło­wo Cia­łem się sta­ło
I miesz­ka­ło mię­dzy nami.